|
مقالات جدید
محمد علي برهاني شهرستاني
اهمیت قلم و نویسند گی از نظر اسلام
قلم ترجمان بزرگان بود قلم بهتر از تیغ برّان
بود
نسل
آدمی ، جهت ابراز عواطف و احساسات درونی و خواسته
ها و دستورات و باز دهی اندوخته های فکری و ابراز
نظرات و عقاید خویش نیازمند به ابزار ووسا یل است
که عمد ه ترین آ ن ها زبان و قلم است. گرچه از راه
های دیگری نیز می توان منظور و مقصود و پیام خو
درا به هم نوعان رساند ، همچون ایمأ و اشاره ودر
آوردن صداهای شبیه صدا های حیوانات که انسان های
ما قبل تاریخ از این طریق ها تبادله ی افکار نموده
، پیام های خود را به همدیگر می رسانیده اند ، و
همچنان خنده و گریه که کودکان تا موقعی که زبان
فرا نگرفته اند سرور خو د را در قالب خنده ، درد
والم و گرسنگی و تشنگی شان را با گریه به پدر و
مادر و سایر اطرافیان بیان می دارند .
تا نگرید طفل کی نوشد لبن تا نبارد ابر کی
روید چمن
وگاهی هم سکوت ، اعتصاب غذا ، تحصّن ، تغییر دادن
قیافه و... وسیله ی بیان منویّات و خواسته ها و
نیاز ها ی انسان واقع می شود . ولی در اکثر موارد
زبان و قلم مورد استفاده قرار می گیرد واز این دو
وسیله ، قلم اهمیّت بیشتری دارد. چون اثرش جاودانی
و ماندگار است و نوشته به عنوان سند زنده تا آ
خرین دوران حیات بشر باقی می ماند . امّا اثر زبان
که به صورت خطابه ، سخنرانی ، درس ، مصاحبه ، و...
ارایه می شود . اگر در قید کتابت در نیا ید تأ
ثیرش همیشگی نیست ، در مرور زمان کم کم از ذهن ها
محو می شود و برای نسل های آتی چیزی از آن باقی
نمی ماند. « ما حفظ فرّ وما کتب قرّ » هر آنچه به
حافظه سپرده شود از بین می رود ، ولی آنچه در
نوشته در آید برای همیشه باقی می ماند .
بعضی از دانشمندان گفته اند :
« البیان بیا نان :
بیان اللسان و بیان الا اقلام ، بیان اللسان قد
تدرسه اللاعوام و بیان الا اقلام باق علی مرّ
الایام »
بیان دوگونه است : بیان زبان و بیان قلم ، بیان
زبان با گذشت زمان کهنه می شود واز بین می رود ،
ولی بیان قلم ها برای همیشه باقی می ماند .
می
گویند : محدّث قمی (ه) در سفر بعد از صرف غذا
مشغول نوشتن می شد ، یاران و همسفرانش به وی می
گفتند : حاج آقا ! بگذار خستگی بگیریم واز این طرف
وآن طرف گفت و شنود نماییم . ایشان در جواب می
فرمود : بگذارید بنویسم چون شما می روید وزیر
خاک مدفون می شوید ، امّا نوشته های من نسل اندر
نسل باقی می ماند .
قرآن کریم . معصومین علیهم السلام
،دانشمندان،ادباء،نویسنده گان ، به نویسندگی اهمیت
ویژه ای داده وبر ضرورت آن تأکید کرده اند.
خداوند در قرآن کریم اهمیت قلم و نگارش را چنان
صریح و با تأکید بیان می کند که به قلم و آنچه می
نگارد سو گند یاد می کند
« ن والقلم وما یسطرون
» (قلم/1.)
بر
اهل سواد پوشیده نیست که محکم ترین و بالاترین تأ
کید سوگند یاد نمودن است آنهم به یک امر مهم و
عظیم ، عظمت و اهمیت قلم و آنچه می نگارد در این
که : سرچشمه ی پیدایش تمدن های انسانی ، پیشرفت
و تکامل علوم ، بیداری اندیشه ها و افکار و شکل
گرفتن مذهب ها و سرچشمه ی هدایت و آگاهی بشر است .
گردش نیش قلم بر صفحه ی کاغذ ، سرنوشت بشر را رقم
می زند ، لذا پیروزی و شکست جوامع انسانی به نوک
قلم ها بسته است .
قلم
، حافظ علوم و دانشها ، پاسدار افکار اندیشمندان ،
حلقه ی اتصال فکرعلماء ، پل ارتباطی گذشته و آینده
ی بشر است وحتی ارتباط آسمان و زمین نیز از طریق
لوح و قلم حاصل شده است .
قلم
، انسان هایی را که جدا از هم ، از نظر زمان و
مکان زندگی می کنند، پیوند می دهد .
قلم
، راز دار بشر و خزانه دار علوم و جمع آ وری کننده
ی تجربیّات قرون و اعصار است ، اگر قرآن به آن
سوگند یاد می کند به همین دلیل است زیرا همیشه
سوگند به یک امر بسیار عظیم و پرارزش یاد می شود .
در
نخستین آ یاتی که بر قلب مبارک پیامبر (ص) نازل
شده است بعد از ذکر نعمت بزرگ خلقت و آفرینش ، بر
مسأ له ی علم وقلم تکیه شده است ،
« الذی علّم با لقلم
» ( علق / 4 )
پیامبر عزیز اسلام در ارتباط با نگارش سفارشات
فراوان دارد ، به عنوان نمونه به احادیث ذیل از
آن بزر گوار اشاره می کنیم :
1-
نوشتن و نگارش ،علم و دانش را برای انسان نگه می
دارد . « قیّدوا
العلم با لکتابة » علم وداناش را با
نوشتن دربند آورید و مقید سازید.
2-
اهمیت کتاب و کتابت و مقام و منزلت کاتب را این
گونه بیان می فرماید :
« من مات ومیرا ثه
الدّ فا تر
والمحابر وجب له الجنّة » هرکس که
بمیرد و میراث او دفاتر و دوات باشد بهشت برای او
واجب و شایسته و بایسته است .
3-
« ثلاث تخرق الحجب
وتنتهی الی ما بین یدی الله ، صریر اقلام العلماء
وطی اقدام المجاهدین
و صوت مغازل
المحصنات » سه صدا است که حجاب ها را
پاره می کند وبه پیشگاه خداوند می رسد ، صدای گردش
قلم های دانشمندان به هنگام نوشتن و صدای گام های
مجاهدان در عرصه ی جهاد و مبارزه و صدای چرخ نخ
ریسی زنان پاکدامن .
4-
ودر حدیث دیگر قلم دانشمندان بر خون شهیدان برتری
داده شده است : «
مداد العلماء افضل
من دماء
الشهداء »
وجهت افضلیت و برتری این است که قلم قانون
الهی و ارزشهای دینی و مذهبی را تدوین می کند و
فلسفه شهادت وا هداف و انگیزه های آن و آرمان های
شهیدان را به تصویر می کشد و پیام خون شهدا را به
جهان بشریت ابلاغ می کند . چه اگر قلم نبا شد و
قانون مکتب اسلام و ارزشهای آن و لزوم دفاع از آن
و مقام شهید و شهادت تدوین نگردد ، انگیزه ی شهادت
در کسی ایجاد نمی شود . زندگی شیرین است و باید
شیرینی بالا تر از آن با شد تا آن فدای این شود ،
خون انسان های مؤمن و سلاح رزم مجاهدان هماره در
خدمت دین و مکتب و قلم بوده است .
همه ِ خوبی ها و نیکی ها و ارزشها مدیون قلم و طبع
و نشر محصول افکار نویسند گان و قلم به دستان
مسؤول و متعهداند ، نویسندگان و دانشمندان قلم
بدست اند که ارزش می آفرینند و بشریت را به ستیغ
قله های رفعت و غرور وتر قی و تکامل و تمدن رهنمون
می شوند ، قلم است که مقدس ترین وسیله در خدمت بشر
است .
و
اولین مخلوق خداوند قلم است و اولین کسی که قلم به
دست گرفت وبا آ ن خط نوشت « ادریس» است و اینکه
اولین قلم به دست یکی از انبیاء و پیامبران الهی
است دلیل محکمی است بر تقّدس قلم و اهمیت نویسند
گی .
حضرت امام صادق (ع) در روزگاری که کسی جرات نمی
توانست به تدوین حدیث بپر دازد ، مردم را تحریک
وتحریص بر تدوین علوم کرد ودر نتیجه از میان
شاگردانش کسانی مانند : ابان بن تغلب ، کتاب «
معانی القرآن » ومفضل بن عمر کتاب « توحید» و جابر
بن حیان کتاب « شیمی» را نوشت ، چنانچه غیر از این
ها افراد دیگری به تألیفات بسیاری پر داختند ،
مانند زر اره بن اعین ، ابی بصیر ، محمد بن مسلم ،
اسماعیل بن خالد و امثال آن ها ، تا جایی که کار
تأ لیف در زمان امام صادق (ع) بالا گرفت و چهار صد
شاگرد از امام صادق (ع) چهار صد کتاب ( در موضوعات
مختلف ) نوشتند ، از همین جا بود که جنبش و حرکت
نویسند گی در جهان اسلام آزاد شد و تنها محرّک این
نهضت و جنبش در تاریخ اسلام ، امام ششم شیعیان بود
، ولی مورّ خان این نهضت مقدس و جنبش اصیل اسلامی
را نا دیده می گیرند .
از
جمله ی تشویقها وتحریکها ی امام صادق (ع) پیرامون
اهمیت قلم و نویسندگی به فرمایشات ذیل استناد می
کنیم .
1- « اول ما خلق
الله القلم » اوّلین چیزی را که خداوند
آ فرید قلم بود.
2-
« اکتبوا فانّکم لا
تحفظون حتّی تکتبوا » ، بنویسید که تا
ننویسید در حافظه نمی توانید بسپارید .
3-
« هر عضوی از اعضای بدن را زکاتی است وز کات دست
نگارش علوم و منافعی است که مسلمین از آن بهره مند
گردد .
4 -
« ما رأیت با کیا
احسن تبسّما من القلم » هیچ گریانی را
ندیدم که همچون قلم به زیبایی تبسم کند .
قلم گویای عواطف وتر جمان خرد آدمی است ، قلم
بنیان گذار تمدنهای جامعه ی انسانی است ، قلم در
گریه های مداوم خود شرح درد های جانکاه انسان ها
می گوید ودر تبسّمی که همواره در میان دو لب دارد
، نشاط و عشق و شوق حیات ورمز زندگی و هزار گونه
زیبایی نهفته است . ولی افسوس ، همین قلم هنگامی
که به دست نا اهل افتد از نوکش قطره های خون می
چکد وتبسمش نیش خندی است بر عالی ترین ارزشهای
انسانی.
پیشوایان اسلام به اصحاب و یاران خود کراراً تأ
کید نموده اند که احادیث اسلامی و علوم الهی را به
رشته ی تحریر در آورند و برای نسل بعد از خود به
ارث گذارند .
خوانند گان عزیز جهت دست یابی بیشتر به فرمایشات
معصومین (ع) پیرامون اهمیت نویسندگی به کتاب شریف
وسایل الشیعه – ج- 18 –ص 52 حدیث های 20-19 -18
-17 -16-14 . مراجعه نمایند.
بنا
بر این قلم و نویسندگی یک پدیده ی بسیار مهم و
ارزشمند در حیات بشری است . و انسان جهت رشد و
شکوفایی اندیشه ها و تنویر افکار و القاء مطالب و
ایجاد روابط وحل مشکلات و معضلات جمعی و فردی در
لحظه لحظه ی از عمر نیازمند به قلم و نوشته است .
آلفونس دوده – ادیب فرانسوی- می گوید : « ملّتی
که تاریخ گذشته و فرهنگ و زبان خو د را بخوبی
بداند هر چند روزی اسیر ملّت دیگری گردد به منزله
ی محبوسی است که کلید زندان خود را در جیب داشته
باشد ، چنین محبوسی هر لحظه اراده کند می تواند از
زندان خارج گردد » .
اگر
دانستن تاریخ گذشته و فرهنگ و زبان ، کلید زندان
ملّتهای محبوس و دربند است ، سازنده ی آن کلید قلم
است و سازنده ی قلم ، تفکر و اندیشه ی انسان ،
انسان ها ی متفکر و اندیشمند و نویسندگان چیره
دست اند که به وسیله ی قلم ، کتاب ها و آثاری مفید
و ارزشمند تاریخی و دینی و فرهنگی و... از خو د بر
جای می گذارند و نسلهای بعد از خود را با تاریخ
کهن نیاکان و عادات و رسوم و فرهنگ ملّی و تاریخی
شان چنان آگاه و مطلع می سازند که گویی خود در آن
دوران می زیسته اند .
حضرت امام علی(ع) می فرماید: « من از تاریخ
گذشتگان و پیشینیان آنقدر آ گاهی دارم که گویا
با آنان بزرگ شده ودر آن روزگار زند گی نموده
ام » از این فرمایش حضرت نیز اهمیت نوشتن و
خواندن استنباط می شود .
هر
گاه وارد یک کتابخانه ی بزرگ شوی با میلیونها
انسان عالم ، اندیشمند ، متفکر، مبتکر ، مخترع ،
مکتشف ، عارف ، فیلسوف ، مورّخ ، محقق، ادیب ،
نویسنده و... که از آغاز پیدایش تاریخ تا کنون در
دنیای بشریت ظهور نموده اند ، روبرو می شوی ، پشت
میز مطالعه که بنشینی و کتابی را باز کنی خو درا
پای گفتار یکی از آنان می بینی که پیرامون موضوعی
یا موضوعاتی صادقانه با شما صحبت می کند.
معیار و مقیاس پیشرفت تمدن ها وتر قی و تکامل
ملتها و جوامع انسانی در تعداد قلم به دستان و
تیراژ کتاب ها و نشریات و مجلات و جریده ها و
تعداد کتابخانه و مراکز مطالعاتی و مؤسّسات
تحقیقاتی و تعداد خوانند گان و...آنها هستند . ملت
وجامعه ای از تکامل و تمدن بیشتری بر خوددار خواهد
بود که اهل قلم بیشتر و کتاب و کتابخانه ی زیادتر
و خوانند گان و مطالعه کنند گانی بیشتر داشته باشد
.
کشور عزیز ما افغانستان در دوران های قبل از
انقلاب اسلامی از این لحاظ نسبت به اکثر کشور های
جهان عقب مانده بوده است ، تا حدودی عالم وبا سواد
داشته ایم . امّا نویسندگان ماهر و چیره دستی که
بتوانند درد ها و رنجها و مشکلات مردم را در قالب
نوشته در آورده وراه حل بسنجند ویا اندوخته های
علمی و فکری خود را به قید کتابت در آورده برای ما
به ارث بگذارند کم داشته ایم . اکثر علماء ما علم
را آموخته اند امّا از تهیه ی ابزار و وسایل باز
دهی آن غفلت کرده اند ، لذا با دریای از علم و
معرفت زیر خاک رفته اندو اثری از ایشان بر جای
نمانده است و بدین لحاظ در مرور زمان همان افتخار
عالم بودن شان هم از یادها رفته است .
نویسندگی مظلوم ترین پدیده در بین علماء ما بوده
است و اکثر علمای ما حتی قدرت نوشتن یک نامه ی
ساده ی خانوادگی را هم نداشته اند ، مثل نجاری می
مانده اند که فن نجاری را یاد گرفته اما از تهیه ی
تیشه و رنده و سایر ابزار و وسایل نجاری غفلت کرده
اند.
اما
در دوران انقلاب وبعد ازآن ، در کنار رستاخیز عظیم
سیاسی و نظامی ، حرکت و جنبش فرهنگی و نویسند گی
هم آغاز گردید واهل سواد ما بخصوص نسل جوان به قلم
و نویسندگی روی آ ورده و در نشریات و مطبوعات و
سایت ها ووبلاک های اینترنتی حضور یافته و آثار
ارزشمندی را اریه داده ومی دهند ولی آمار قلم به
دستان و کتب و مجلات و نشریات ، به حدی که در
خورشأن مردم ما باشد نرسیده است و تلاش بیشتر از
این لازم است .
نتیجه ی مقال اینکه :
قلم تمدن ساز است ، زبان گویای تاریخ وپل ارتباطی
جوامع انسانی است ، حافظ علوم و دانشها است
« کل علم لیس فی
القرطاس ضاع » هر دانشی که در کاغذ
نباشد از بین می رود و تلف می شود ، خزانه دار
افتخارات بشر است ، وسیله ی هدایت آ دمی است ،
کلید زندان ملتها ی در بند است ، برنده ترین سلاح
مبارزه با مفاسد است ، مأنوس ترین رفیق متفکران و
محققان و نویسندگان است ، و مقدس ترین وسیله در
خدمت بشر است .
و
نویسنده ، مقام عالی و رفیع دارد ، واولین قلم به
دست یکی از انبیای خداوند است ، کسی که میراث او
دفاتر و دوات باشد بهشت برایش واجب است . گفته اند
که: « اگر سیاهی مرکب نبود، کاغذ کر بود
، واگر سفیدی کاغذ نبود ، مرکّب کور» امّا
اگر نویسنده نبود ، هم قلم و مرکب ،کر و کور بود
وهم سفیدی کاغذ.
قلم
تیــــزوبرنــــده تر از تــیر و سنانست قلــم
گرچه نه ازتیرونه از جنس سنانست قلـــــم
ابر رحمت قلـــم و آب حیاتــــــش بـــــاران
به بیــان حافـــظ و هم نطـــق و بیانست قلم
گر نبودی او، نـــبود دانــــش تاریخ جهــان
هم جنــان را علـــم، هم عین جنانست قلــــم
خود نگاه کن تو به این مهر فروزان و ببین
من نگویـــم که چنــین اسـت وچنانست قــلم
کرد ظـــاهر قلم، اسرار و حکم را زوجــــود
همـــه اسرار جهــــان زیر زبانــــست قلـــــم
ره نبودی به سوی دانش وین هیــــچ زمتان
رهگشا هم سوی این هم سوی آنســــت قلتم
مظهر جهـــل و شقـــاوت بشـود جامـــعه ای
که در او مخفــی وبی نـــام ونشانست قلــــم
حافـــظ ملـــک و نگهبـــان جهانســـــت قلـم
یار نیکو تـــری از روح و روانـــــست قلـــم
دفترش به بود از صفــــحه رخســـاره حــور
که به آن صفحه و رخســــــار روانست قلــم
چونکه سوگند خداوند به نـــــون و قلم است
زین سبب در دو جهان فخر زمانست قلـــــم
یار نیکوی (بیانی ) است به خلــــوت گه او
هم دوا در مــــــرض و درد نهانســــت قلــم
شعر از: استاد خادم حسین بیانی
نقل از : نغمه های انقلاب – اثر استاد بیانی
تاریخ نشر مطلب: چهارشنبه 28 حمل 1387
خورشيدی برابر با 16 اپريل 2008 ميلادی/ آلمان |
