|
مقالات جدید
داکتر فیضاللّه ایماق
خلـــق
دردانـــــــهلــــــــری
بو کتاب افغانستانده يشاوچی
تورلی خلقلرگه فرهنگي همکارليک قيليش مقصديده
تشکيل تاپگن و بير قنچه ولايتلرده فعاليت آليب
باره ياتگن «جهاني همکارليکلر» ادارهسی نينگ
هديهسی دير.
کتاب نامی: خلق دردانهلری
کتاب موضوعی: افغانستان
اۉزبېکلری آغزهکی ایجادیدن نمونه
تۉپلاوچی همده نشرگه
تیارلاوچی: داکتر فیضاللّه ایماق
ناشر: «جهاني همکارلیکلر»
ادارهسی
باسیلگن ییلی: ١٣٨۶
چاپ نوبتی: تۉرتینچی
چاپخانه:
تیراژ: ١٠٠٠ نسخه.
فهرست
عنوان
صفحه
سۉز
باشی
٧
قۉشیقلر:
٩
ـــ یورینگ باغگه
کېتهمیز ٩
ـــ اندخوینینگ
قالینلری ١٥
ـــ تۉقیمهچی
قیزلر ١٨
ـــ اۉریم
قۉشیغی ٢٠
ـــ ساغیم
قۉشیغی ٢١
ـــ گله گاو ـــ چپر
قۉشیغی ٢١
ـــ کاسب
قۉشیغی ٢٢
تورلی قۉشیقلر:
ـــ اېرککلر
قۉشیقلری ٢٣
ـــ اهمبا،
یاله۔یاله
٣٩
ـــ
گلیارهجان۔گلیاره
٤٢
ـــ اېشیککه گدای
کېلدی ٤٣
ـــ حویلیسی بار
قلعهدهی ٤٥
ـــ عرابهدن نری زوم۔زوم
زیاده ٤٩
ـــ باغ مېنینگدهی
بۉلمهسین ٥٠
ـــ اقره شیرین تیلیمنی
٥١
ـــ کېلینگلر، یار، اۉینهیلیک
٥٣
ـــ ترلهلی
٥٤
ـــ قیزیل۔قیزیل یوزلری
٥٦
ـــ سبزمن
٥٧
اۉلنگلر:
٨٠
ـــ نای۔نای
٨٠
ـــ اۉلنگ
٨٢
ـــ یار۔یار
٨٤
ـــ گورگومّه
٩٤
ـــ کېلین سلام
٩٦
ـــ الّه
١٠٠
داستاني قۉشیق:
١٠١
ـــ
بایجوره
١٠١
اېرتک:
١١١
ـــ تخت بیلن بخت
١١١
بالهلر قۉشیقلری و
اۉیینلری: ١٢٧
ـــ گیثر۔گیثردان، اله
گیثردان ١٢٧
ـــ ایهجانیم، ایه
١٢٨
ـــ آیدین آپم
کېلینچک ١٣٠
ـــ
اهمبو
١٣١
ـــ اله تای، یۉرغله،
تای ١٣٣
ـــ آچیلدی گلِ لاله
١٣٥
ـــ آفتاب چیقدی
ـــ لَلَی، للی باقی
١٣٧
ـــ غیلدیرغاچ
١٣٨
ـــ باغان۔باغان
١٣٩
ـــ تپیر۔تپیر قره قوش
١٤١
ـــ یاغمیر گدایی کېلدی
١٤٢
ـــ سیل
کېلدی
١٤٣
ـــ آق تېرهک، کۉک تېرهک
١٤٣
ـــ بیر، ایکّی، اۉن
آلتی ١٤٤
ـــ ارپه،
بوغدای
١٤٥
مقال یا ضربالمثللر:
١٤٦
تاپیشماقلر
١٨٤
داکتر فیضالله
ایماق...
١٩١
سۉز باشی اۉرنیده
بو مجموعهدن اۉرین آلگن
اۉزبېک خلقی نینگ فولکلوریک ادبیاتی نمونهلری
حرمتلی داکتر فیضالله ایماق نینگ تینیمسیز
ایجادي محنتلری ثمرهسی دیر.
طبیعی که، برچه خلقلرده
بۉلگنی سینگری، اۉزبېک خلقی نینگ قلبی هم
انسانپرورلیک، اېرکسېورلیک، مردانهلیک، عدالت،
دوستلیک، بخت۔سعادت کبی تویغولر بیلن لیمالیم و
منه شوندهی نفیس تویغولر اېسه بای و گۉزل
فلکلوریک اثرلر یرهتیلیشی اوچون اساسي تورتکی و
منبع حسابلنهدی.
محترم داکتر فیضالله ایماق
مکتبده اۉقیب یورگن چاغلریده۔یاق آنه تیلیگه
بۉلگن محبتی طفیلی شمالي افغانستان نینگ اۉزبېک
نشین شهرلر و قیشلاقلرینی کوچهمه۔کوچه، اویمه۔اوی
کېزیب، خلق بدیعي آغزهکی ایجادیدن نمونهلر ییغه
باشلهگن و دېیرلی بوتون عمرینی اوشبو شرفلی ایشگه
وقف اېتگن. بو نمونهلر دستلب ١٣٥٠ هـ. ش. ییلده
افغانستان رادیوسی قاشیده فعالیتگه باشلهگن
اۉزبېک تیلیدهگی اېشیتتیریشلر آرقهلی نشر
اېتیلگن. ١٣٥٩ هـ. ش. ییلده اېسه کابل مطبعهسیده
دري ترجمهسی بیلن بیرگه «خلق دردانهلری» عنوانی
آستیده مجموعه صفتیده چاپ اقبالینی تاپگن. ١٩٨٦
م. ییلده تاشکېنتده غفور غلام نامیدهگی ادبیات
و صنعت نشریاتیده کریل الفباسیده عین نام بیلن
)خلق دردانهلری( اۉن مینگ نسخهده باسیلیب
چیقدی.
بو کتاب
۱۳۸۲۔ییلی
«جهانی همکارلیکلر» ادارهسی حامیلیگیده اوچینچی
مرتبه مزارشریفده چاپ اېتیلدی. اما مذکور کتابگه
آدملرنینگ اشتیاقی اۉسیب باریشی باعث، بو کتابنی
بیز ینه چاپ قیلیشگه قرار قیلدیک. شونی تأکیدلش
کېرهک که، بو کتاب خلقیمیزگه نه فقط معنوی آزوقه
بۉلهدی، بلکه اۉزبېک تیلیده سواد چیقریشنی
آسانلشتیریش مقصدیده قبول قیلینگن ینگی اۉزبېک
املاسی رواجلنیشیگه هم مهم رول اۉینیدی، دېگن امید
ده میز.
ناشر
قۉشیقلر
یورینگ
باققه کېتهمیز
نای۔ناییگه نایچی بۉلی،
قیزلریگه ساوچی بۉلی،
آغه جانیم تۉییگه،
اۉزیم نای۔نایچی بۉلی.
یورینگ، باققه کېتهمیز،
گل خمچهدن توتهمیز.
گل بته نینگ تگیده،
اۉینب نای۔نای اَیتهمیز.
یورینگ، قیزلر، اۉینهیمیز،
دریالرگه بۉیلهیمیز.
باغلر ایچیگه باریب،
یخشی گللر سَیلهیمیز.
دوگانهلر بارهمیز،
اۉینب باققه کیرهمیز.
درختلرگه آسیلیب،
قیزیل المه تېرهمیز.
باغدن گللر اوزهمیز،
ایپکدن ایپ توزهمیز.
بۉیینگگه گل تاقماققه،
مرجان مونچاق تیزهمیز.
رومال تیکسک کشتهلب،
پۉپکلردن دستهلب.
آغهگینم کېلهدی،
اېشیک آچینگ راستهلب.
باغده آچیلدی گللر،
سیرهیدی مست بلبللر.
گللر تگیدن آقر،
اریق سووی شیلدیرلب.
گللری تاقّه۔تاقّه،
اۉینب بارهمیز باققه.
قۉل توتیشیب یورهمیز،
المه تېریب تباققه.
آتم بازار کېتدیلر،
قالین آلیب اۉتدیلر.
قالیننی اېلتب ساتیب،
کۉپ پوللرگه باتدیلر.
آتم قالین ساتهدی،
کۉپ پوللرگه باتهدی.
قیزیل قالیننی ساتیب،
مېنگه کۉیلک آلهدی.
آسماندهگی آییمیز،
دولت آباد جاییمیز.
بیزلردهی محنتکشگه،
کون بېرسین خداییمیز.
محنت قۉشیقلری
اۉراقچی
تعریفینی اَیلهیین بیر نیچه
موذی بایینی،
گردنیمگه الدب اوردی بیر پیکال
بوغدایینی
هیچ بندهنگنی خدا، اۉراققه
دچار اَیلمه!
دمگینم ایچیمگه توشدی، کیمگه
اَیتهی واینی،
اوندن کېین چۉتلمهسنگ،
چۉتلهگین اوچ آینی.
هیچ بندهنگنی خدا، ظالمگه
دچار اَیلمه!
عذابگه قۉیدی جانینی، یوزدن
قوریتدی قانینی،
عینِ چاشتگاه بېرهدی بیر
تیکهگینه نانینی.
هیچ بندهنگنی خدا، ظالمگه
دچار اَیلمه!
کۉچمن جایدن کۉچهدی، قناتلی
قوشدهی اوچهدی،
هر بیر اۉراقچینی کۉرسنگ، تۉرت
کۉزه سوو ایچهدی.
هیچ بندهنگنی خدا، ظالمگه
دچار اَیلمه!
چوپانلر قۉیینی باقهدی،
استخوانینی چاقهدی،
چاشتگاهده بیر شمال تورسه،
اسکنهسینی قاقهدی.
هیچ بندهنگنی خدا، ظالمگه
دچار اَیلهمه!
قهینب یورهک جوشهدی،
سایهگه گیلم تۉشهدی،
اۉراقچینینگ حقیگه چارلی
بوغدای قۉشهدی.
هیچ بندهنگنی خدا، ظالمگه
دچار اَیلمه!
میده گللرنی تېرهدی، یار و
دوستلرنی کۉرهدی،
بایلری بیانصاف اېکن،
حقلرینی کم بېرهدی.
هیچ بندهنگنی خدا ظالمگه دچار
اَیلمه!
اۉلتیریب چوت اېتهدی،
چارطرفدن اۉتهدی،
اۉراغده اۉلگن آدم بیجنازه
کېتهدی.
هیچ بندهنگنی خدا، ظالمگه
دچار اَیلمه!
دل۔جگرنی داغلهدی، دماغینی
چاغلهدی،
اۉراقچی تېرلهی۔تېرلهی
کۉیلگی شور باغلهدی.
هیچ بندهنگنی خدا، ظالمگه
دچار اَیلمه!
نمکیدن تاتهدی، تېرلب بدنی
قاتهدی،
تیکانلی یېردن اۉرسه،
تیرناغیگه باتهدی،
هیچ بندهنگنی، خدا، ظالمگه
دچار اَیلمه!
اندخوی نینگ قالینلری
کاندن آرتگن توزلری،
قپ۔قرا دیر کۉزلری.
کۉکیدن گل تۉقییدی،
اندخوی جان نینگ قیزلری.
الپاکهدن تۉنلری،
سَیرهیدی بلبللری،
آچیلیبدی گللری،
آق و قیزیل، رنگ برنگ،
اندخوی نینگ قالینلری.
قولیده نوایی، بیدل،
میده۔میده اۉقییدی،
اندخوی جان نینگ قیزلری،
عجب قالین تۉقییدی.
الپاکهدن تۉنلری،
سَیرهیدی بلبللری،
آچیلیبدی گللری،
آق و قیزل، رنگ برنگ،
اندخوینینگ قالینلری.
قیزیل المه نینگ نقشی،
بلانگنی آلَی بخشی،
قالیننی توقیماقگه،
بخدا اندخوی یخشی.
الپاکهدن تۉنلری،
سَیرهیدی بلبللری،
آچیلیبدی گللری،
آق و قیزیل، رنگ برنگ
اندخوی نینگ قالینلری.
پیالهده چای اېکن،
اۉتگه قۉیگن تای اېکن،
قالیننی تۉقیماققه،
اندخوی یخشی جای اېکن.
الپاکهدن تۉنلری،
سَیریدی، بلبللری،
آچیلیبدی گللری،
آق و قیزیل، رنگ برنگ
اندخوی نینگ قالینلری.
تامدهگی قیزلریگه،
گپیردیم یوزلریگه،
قالین توقیشگه ماهر
اندخوی نینگ قیزلریگه.
الپاکهدن تۉنلری،
سَیرهیدی بلبللری،
آچیلیبدی گللری،
آق و قیزیل، رنگ برنگ
اندخوینینگ قالینلری.
آبِ روان بۉلدی جوی،
آدمنی قیلدی بدخوی،
قالینگه نمرهنگ باردیر
بلانگنی آلهی، اندخوی.
الپاکهدن تۉنلری،
سَیرهیدی بلبللری،
آچیلیبدی گللری،
آق و قیزیل، رنگ برنگ
اندخوینینگ قالینلری.
تۉقیمهچی قیزلر
شقیر۔شقیر ماکّی آتر،
دوگانهسیگه اۉرگتر.
بۉز تۉقیب، بازارگه ساتر،
اَقچه جاننینگ قیزلری.
تېپهگه چیقیب اۉیین قیلر،
آلتی قۉیین سۉیین قیلر.
«کیلینگ، قیزلر»، دیب هَیقیرر،
اۉن پیکال اوی نینگ قیزلری.
اۉرهلشیب تېوه باقر،
سلسله زلفیگه تاقر،
آدم بارسه ایچین یاقر،
تورکمن بېکلرنینگ قیزلری.
اله قۉیلرنی سۉیر،
برچهسی گوشتدن تۉیر.
شقیردهتیب قالین تۉقیر،
چارشنغی نینگ قیزلری.
اۉریم قۉشیغی
آغم الماس،
اۉریمدن قالمس.
سِره هم تالمس،
اۉرمهسه، بۉلمس.
غوجماغی بوغدای،
دانَگینگ تۉق۔ای،
تۉپ بول اۉرهیلیک،
خرمنده کولهیلیک.
اۉراغیم چقّان،
سین مېنگه یاقگن.
قۉلگینم چقّان،
محنتگه باقگن.
ساغیم قۉشیغی
سَیلب یېدینگ اۉتینگنی،
هۉش۔هۉش،
اییب بېرگین سوتینگنی،
هۉش۔هۉش،
آخور تۉله اۉتینگ بار،
هۉش۔هۉش،
آقر بولاق سوتینگ بار،
هۉش۔هۉش،
تۉیه قالگین، جانور،
یېیه قالگین، جانور.
گله گَو۔چپر قۉشیغی
شاخلرینگ بار ماکی دهی،
تویاقلرینگ پاکی دهی،
الا، هی،
الا، هی.
بازار بارسنگ چنگ باسر،
قصاب لینگینگدن آسر.
الا، هی،
الا، هی.
«الا» دېسم، میده قیل،
سمانیدن جدا قیل.
الا، هی،
الا، هی،
الا، هی،
الا، هی.
قرنینگ کتّه، بېلینگ بۉش،
«الا» دېسم، وقتینگ خوش.
کاسب قۉشیغی
بۉز تۉقییمن، قیرغاغینی
اۉخشهتیب،
ماکّی آتهمن قۉلگینمنی
ققشهتیب.
بازاردهگی شاهیلردن یخشیراق،
نفیسدن اوخشهگن بۉزیم
یخشیراق.
چرخیم پرّهسیدن اوچدی قوشیم،
قلندر چارباغیگه توشدی قوشیم.
قلندر چارباغیدن گل کېلتیرینگ،
گلنی قۉییب، مېنگه بلبل
کېلتیرینگ.
دوکان۔اویگه کیرسم، تنیم
ققشهیدیر،
ساووقلرده اۉلمهی قالسم،
یخشیدیر.
قریسی طلادن کېتسه یخشیدیر،
شوندی مېنینگ بۉزیم ارزان
کېترمی؟
تورلی قۉشیقلر
اېرککلر ایتهدیگن قۉشیقلر
قیزیل قالین نینگ نقشی،
تامده سَیرهیدی بخشی،
دوستِ ناقابلینگدن،
دشمنِ زیرک یخشی.
آتگه بېردی دُرشته
اولتیریبمن بوروجده،
ییگیرمه تۉرت ساعتده،
مدام کۉرهمن توشده.
آتنگنی اوچ قیزی بار،
عجب۔عجب نازی بار،
بیرتهسینی مېن کۉردیم،
ایپک سراندازی بار.
آت هیدهدیم یۉلیدن،
تیکان چاپدیم چۉلیدن،
بۉغزیدن نان اۉتمیدی،
پریجاننینگ قۉلیدن.
آسماندهگی یولدوزنی،
آتیب آلیب بۉلمیدی.
ینگی چیقگن قیزلرنی،
ساتیب آلیب بۉلمیدی.
آیگه اۉخشر یوزلری،
شیرین۔شکر سۉزلری،
بیر عالمگه ارزییدی،
قرا قاش و کۉزلری.
زیبا جان نینگ قاقیگه،
قیران چاپلی تاقیگه،
مېنی خوشیم کېتیبدی،
تیشلری نینگ آقیگه.
ارپه۔بوغدای اۉرهمن،
تیکانینی تېرهمن.
یار جان یوزینگنی کۉرست،
ساغینیبمن، کۉرهمن.
اریقدهگی چیمینگدن،
مېن اۉلهمن غمینگدن،
خدمت قیلهمن دېسنگ،
اریق چیقر دَمینگدن.
اریق نینگ سووی کۉلمَی،
آلیب کېلیبدی بیلمَی.
پریزاددن اَیریلیب،
هنوز یوریبمن اۉلمَی.
اله اۉغلاق تۉلباشی،
کۉریندی بۉیی۔باشی،
بیزلر صنمگه خوشدار،
اېشیتسین قرینداشی.
امین دریانینگ راشی،
مرجان اېگرنینگ قاشی،
مېنی شونداغ جَورهتدینگ،
اورسین کۉزیم نینگ یاشی.
| 
