|
مقالات جدید
محمد رفیعی
« مولوی با هفتاد دو ملت یکی ام »
خصومتِ ملل و نحل با یدیگر قرن ها سا بقه دارد.
ملت ها به خا طر منا فع ملّی و نحله ها ی فکری و
مذ هبی به خا طر
تعصّب با هم به دشمنی پر دا خته اند ، در این
دشمنی چه خون ها که رخته نشده و چه خانه ها و آ
بادی ها که نا بود و به ویرانه تبد یل نگردیده
است. اینگو نه اختلافات و در پی آن کشتا رها به
بهانهء دفاع از منا فع ملّی و عقیده اِدامه دارد .
« گفتگوی تمدّنها که اکنون به سر زبا نها ست »
به
منظور کا هش و یا خاتمۀ این گونه اختلا فا ت نیا
زی است که دنیا یی اِ مروزی ، از طریق سازمان هایی
بین المللی ضرورت پر داختن به آن را حسّ کرده و
چند ی است که در بارۀ روش های این گفتگو بحث و تبا
دل نظر می شود .از سوی منا فع ما دّ ی و دنیوی که
خود یکی، بلکه بزرگترین از دو عا مل اصلی نفا ق
بین انسان ها است ، و ابراز عقیده
و
تر ویج و تبلیغ آن با عث بروز این گونه اختلا فات
شده است . با نیان اندیشه نو هر زمانی در پی بر
پا کردن جا معه ای به اصطلا ح « ارمانی » بود ه
اند که درآ ن ارز ش های بر خا سته از با ور های
خود را متبلور نما یند .
مکتب های فکری و دینی در طول تاریخ بو جود آمده،
با شعار های بر خورد اری از حق وحقیقت ، تو قع
داشته اند تا دیگران به احکام وقو انینی که وضع
کرده اند عمل کرده و تا بع عقیدۀ آنا ن گرد ند .هر
که در مقا بل این خو است ها استاده اند خا رج
از
دین قلمداد کرده ، جان و ما لش را مبا ح دانسته
اند . در این میا ن شا ید تنها اندیشه هایی انسا ن
های بزرگ چون مولانا است که مدعی گفتگو با همۀ
عقا ید و مذ اهب بوده و این نگرش خو د را در قا لب
عبا رت « صلح کل » به اِ ختصا ر تعریف کرده است .
این اِ دّ عا را ، نه تنها در به اصطلا ح گفتمان
، بلکه در عمل نیز به اِ ثبات ر سا نده است . مولا
نا به تقلید از بزرگ فرستاده خدا و آ خرین نما
ینده خدا که میفر مود « الشر یعته اقوالی و
الطریقته افعا لی » شریعت گفتار های من است ،
طریقت کردار های من ، حقیقت حال من است و معرفت
اصلی ثروت من ، عقل دین من است و دو ستی پا یۀ کار
من ، خوف رفیق من است و علم سلاح من، برد با ری
مصا حب من است و تو کل ردایی من، قنا عت گنج من
است و صدق منزل من، یقین پناهگاه من است و فقر «
مال نه دانش» فخرِ من که با آ نها بر دیگر اعما ل
پیا مبرا ن افتخا ر می کنم .
پیر
وان اندیشۀ بلند پیر طریقت مد عی است که اختلا ف و
جنگ بین نحله های فکری و دینی خود دلیلی رو شن بر
دست نیا فتن
آنان به حقیقت است . در کلام خواجه شیرازی چنین آ
مده است :
جنگ هفتاد دو ملت را همه عذ ر بنه چون ندیدند
حقیقت، ره افسانه زدند .
جنگید ن در گفتا ر خواجه نیز خود دلیلی نبود
حقیقت است . آن حقیقت چیست که با دست یا فتن به آن
جنگ ها با زیچه و افسانه پنداشته می شود ؟ آموزه
های مولانا، بزرگ پیر طریقت بر آساس یک اصلی آسا
سی استوار است . آ ن اصلی « بی من و ما یی است
» در این اصل وظیفۀ انسان خا رج شدن از کردار
، گفتار و پندار « انّا نیت » برای رسیدن
به حقیقت . بله از دیدگاه تصوّف من و ما اصلی پر
یشانی و بد بختی است . وقتی من و ما در مکتب
مولانا خود مذ موم و ضد ارزش هستند چگو نه می تو
ان متعلقات آن ماننده عقیدۀ من و ما را ممدوح و
پسندیده دانست ؟ و برای آنها جنگ کرد ؟ چون در
اندیشۀ مولایی رومی شرط اول جنگ تعصّب در با ور
داشتن حقانیت عقیدۀ خویش و بطلا ن عقیدۀ دیگران
است . و جنگ در نتجۀ
داوری و قضا وت حقا نیت یک طرف علیه طرف مقا بل
است . جنگ بر خا سته ا ز خود دوستی و خود پرستی
است و این
طبعا نا قص اصلی مهم« بی من وما یی» مولا نا است.
آ
ری از دید گاه تو حیدی مو لوی « عارف و عا شق »
یک و جود بشتر نیست ، و خلق تجلّیات آن وجود ند ،
چنا نچه گفتند:
طا
غوت هر کس نفس او است که او را از خدا دور می دارد
. مو لا نا می گوید : فلا ن کس بتو زشتی و بدی کرد
، یا بتو خوبی
و
بدی و کلا بسوی خلق راه بردن، این شرک است، چون هچ
چیز به خلق نیست ،بلکه همه با وست. ای عا شقان
مولوی آ موزه های این عاشق و این عا رف بر مبنا یی
صلح ، خدمت ، شفقت به خلق و تعصّب ستیزی استوار
است.
خلاصه کنم از دید گاه مولوی گفتگوی تمدّنها در
برابر با جنگ تمدّنها مبتنی بر شرایط ویژه ای است،
که مهم ترین آن بینش تو حیدی است که در چهار چوب آ
ن حق را در هم آجزا ء و ترکیب عا لم فعّال و مخلو
قا ت را صر فا نمود ها ی از و جود مطلق دید ن است
. انسان ها با بر خورد اری از بینش و دید گاه او
می تو انند با جهان در صلح و با هفتا د دو ملت یکی
بود.
تاریخ نشر مطلب:
يکشنبه
11 حمل1387 خورشيدی برابر با 30 مارچ 2008
ميلادی/ آلمان |
